Ana Sayfa | Konuk Yazarlar

Göçmenlerin Emeklilik Hakları ve Engeller


Değerli okurlar, öncelikle sizlerden aldığım olumlu dönüşler için teşekkür ediyorum. Telefonla arayan bazı okurlar; Türkiye’de ve buradaki sorunları ile ilgili bilgi almak istediler. Hukuk ile ilgili her türlü soruya yanıt vermeye çalışacağım ancak sizlerden ricam sorularınızı telefonla değil, yazının sonundaki mail adresine göndermeniz.

Geçen hafta torba yasanın gurbetçileri ilgilendiren bölümlerinden, kaldığımız yerden devam etmeye çalışacağım.

Sevgili okurlar; yasayı okumak; okuma yazma bilen herkes için elbette kolay, ancak bu yasayı anlayıp yorumlayabilmek uzmanlık ister. Ayrıca anladığınızı herkesin anlayabileceği basit bir dilde yeniden kaleme almak ise o da ayrı bir beceri istiyor.

Mevcut ve yeni çıkan yasanın bizlere sağlayacağı sosyal hakların bilincinde olacağınıza inanıyorum.

Ö.Ç. adlı gurbetçimiz; Türkiye’de 15 yıl (Bağkur ve Sigortalı) çalıştıktan sonra İngiltere’ye gelmiş. Burada çalışırken Türkiye’de isteğe bağlı sigortalı olarak prim yatırmış. Türkiye’de isteğe bağlı sigortalılık durumu devam ederken aynı zamanda İngitrere’de de çalıştığı için iki sigortalı dönemi çakışıyor. 

Ö.Ç. Türkiye’deki sigorta primlerini ve yaş sınırını tamamlamış bir vatandaş olarak emekliliğine başvurmak üzere.

Ö.Ç.’nin sorusu şu: İngiliz makamlarına isteğe bağlı sigortalılık döneminde prim ödemiş olması Türkiye’de  emekli olmasına engel midir?

Daha önce de belirttiğim gibi yurt dışında yaşayan gurbetçilerin ülkemizdeki emeklilik koşullarına bakmak gerek.

Yurt dışında yerleşik olarak yaşayan vatandaşların Türkiye’de emekli olabilmek ve sosyal güvenlik haklarından yararlanabilmesi için; belirgin olarak iki türlü düzenleme bulunmaktadır. Bunlardan birincisi, Bulundukları ülke Türkiye ile sosyal güvenlik anlaşması imzalamış ise, bulundukları ülkedeki çalışma süreleri ile Türkiye deki çalışmaları birleştirilerek hak kazanabilirler. İkincisi, yurt dışı hizmet borçlanması yaparak hak kazanabilirler. Burada önemli olan nokta  bu düzenlemenin uygulamaya geçirilmiş olması ve gurbetçilerimizin  bu haktan yararlanmaya başlamış olmalarıdır.

Tam burada gurbetçilerin Türkiye’de emekli olmalarına engel olan durumlara bakalım.

*Yurt dışında yaşayan ev kadınları hizmet borçlanması yaparak Türkiye’de emekli olabilirler. Ancak yaşadıkları ülkedeki ikametlerini ve herhangi bir sosyal yardım almadıklarını göstermeleri gerekir.

*Yurt dışında bir sosyal sigorta durumunun bulunmaması gerekir. Yani Yurt dışındaki gurbetçimiz açısından yaşadığı ülkede bir sosyal sigortalılık durumu varsa Türkiye’de emekli olamaz. 

*Türk vatandaşı olmayanların, Türk vatandaşlığından izinle çıkmış olmaları şarttır. Görüldüğü üzere son çıkan Torba Yasası ile biraz hafiflemiş olmakla beraber gurbetçilerimizin Türkiye’deki emeklilikleri konusunda hala bazı sorunlar devam etmektedir.

Bilindiği üzere, sosyal güvenlik sistemimizde esas olan zorunlu sigortalılıktır. Ancak maalesef kimi vatandaşlarımız isteyerek ya da istemeyerek çalışma hayatının dışında kalabiliyor Örneğin yukarıda bahsettiğimiz ev kadınlarımız veya tam gün çalışamayan insanlarımız gibi. Bu durumdaki kişilerin de sosyal güvenlik altına girmelerini sağlamak  ve sosyal güvenlik haklarından yararlanmalarını sağlamak üzere isteğe bağlı sigortalılık adı altında bir sigorta sistemi oluşturulmuştur. Ancak Ekim 2008’de sosyal Sigortalar  tarihinde reform denilen düzenlemeler yapıldı. Bu düzenlemeyle beraber  İsteğe bağlı sigorta primi ödenmesinde Türkiye’ de ikamet şartı getirildi. Böylelikle yurt dışında yaşayan gurbetçilerin bu sigorta sisteminden yararlanma hakkı istisna durumlar hariç ortadan kalktı.

Son olarak gurbetçi Ö.Ç’nin durumuna tekrar bakacak olursak; yaş sınırını tamamlamış, Türkiye’de 15 yıl sigortalı olarak çalışmış ve sonrasında birçok gurbetçimiz gibi hem  İngiltere’de çalışmış hem de Türkiye’de isteğe bağlı sigorta primi ödemiştir. Birincisi Türkiye’de emekli olmasına gerek prim ödemelerini tamamlamış olması gerekse de yaş sınırını tamamlamış olması bağlamında; aralıksız-devam eden isteğe bağlı prim ödemiş olması şartıyla açıkça bir engel bulunmamaktadır. Uygulamada karşımıza çıkan diğer bir olasılığı da açıklayacak olursak, her iki ülkede sigorta primi ödemelerinin çakışması durumunda, çakışan hizmetlerden birisi geçerli olur diğeri iptal edilir. Türkiye-AB Sosyal Güvenlik Sözleşmesine göre süreler birleşir, ancak primler bir ülkeden diğerine aktarılamaz. Her ülkede kendi sistemine göre ödenen prime karşılık kısmi bir aylık bağlanır. Böylelikle ilgili kişiye iki ülkeden birleştirilmiş bir sözleşme aylığı bağlanır.

Sevgili okurlar, hepinize haktan ve hukuktan yana barış dolu güzel bir hafta diliyorum.

 


Dünyanın En Mutlu Ülkesi

Sevgili okuyucularımız, bu hafta yazarımız Arzu Sheridan'ın seyahatte olması nedeniyle arkadaşı İlkgül Karaca konuk yazar olarak sizler için güzel bir şehir paylaştı.