Ana Sayfa | SİYASET

Kenan Evren ve 12 Eylül 1980 Darbesi

Kenan evren

Evren, 12 Eylül 1980 Harekâtı'nın ardından 1982 tarihine kadar Devlet, Millî Güvenlik Konseyi ve Genelkurmay Başkanlığı, 1983 tarihine kadar Cumhurbaşkanı, Millî Güvenlik Konseyi ve Genelkurmay Başkanı olarak görev yaptı.

Türk Silahlı Kuvvetleri’nin (TSK) internet sitesinde Kenan Evren’in biyografisinde, Türkiye’nin tarihine 12 Eylül veya ’80 darbesi olarak geçen, demokrasinin askıya alındığı bir dönem böyle tarif ediliyor: 12 Eylül 1980 Harekatı. Cumartesi gecesi Ankara'da tedavi gördüğü GATA'da yaşamını yitiren 98 yaşındaki Kenan Evren, Türkiye’de yakın siyasi tarihi şekillendiren en keskin dönemeçlerden biri olan darbenin lideriydi. Bbc Türkçe'nin derlediği haber şöyle: "Türkiye’nin etkisini uzun yıllar hissedeceği 12 Eylül 1980’de TRT’den ulusa seslenen Kenan Evren "kaybolan devlet otoritesini yeniden tesis etmek için yönetime el koymak zorunda kaldığını" söylüyordu. Bu aynı zamanda o güne kadar ‘sağ ve sol arasında yıllardır süren bir çatışma ve şiddet ortamının’ görünürde sonu oluyordu.Ancak ‘barış ve güvenin tesisi’nin dışında da bir anlamı vardı 12 Eylül darbesinin.Türk ekonomisini serbest piyasa ve uluslararası mali sistemle uyumlu hale getirmeyi amaçlayan 24 Ocak kararlarının topluma benimsetilmesinde ve bu projeye karşı olası sendikal muhalefetin önünün kesilmesinde 12 Eylül’ün baskıcı rejimi kilit bir rol oynadı.Darbe, Türk siyasi yaşamında etkisi bugünlerde de hissedilen çok önemli bir dönüşümün de en önemli aracı oldu.

1970’lerin yükselen soluna, milliyetçilik ve dinle karşılık vermeyi hedefleyen Türk-İslam sentezinin devletin resmi ideololojisi haline gelmesini sağlayan önemli adımlar 12 Eylül döneminde atıldı.Eğitim ve kültür alanları giderek bu ideoloji doğrultusunda yeniden biçimlendirilmeye başlandı.  Eylül 1980’de, toplumun bazı kesimleri anarşinin sona ereceği umuduyla darbeyi memnuniyetle karşılarken, bazıları için uzun yıllar hatırlayacakları bir dönemin, pek çok kişinin kaderini acı bir şekilde değiştiren yılların başlangıcı idi. Demokrasi tarihine uzun bir mola verilirken, siyasi partiler yasaklandı, liderleri de yargı karşısına çıkarıldı. Hazırlanan yeni anayasa ise 1982 yılında halkoylamasında aldığı yüzde 91,37 evet oyuyla kabul edildi; bu oylama Evren’i cumhurbaşkanı yaparken, darbe liderlerinin yargılanmasının da önünü kesti.

 

Toplumun bir kesimi için ‘ülkeyi uçurumun eşiğinden döndüren’ bir devlet adamı, bir başka kesimi için ise, binlerce insanın ölümünden ve işkence görmesinden sorumlu bir darbeciydi.Hayatını kaybedenlerin, işkence yapılanların, sakat kalanların, intihar edenlerin aileleri ve geride kalan çocukları için yıllarca süren ve pek de karşılığını bulamayan adalet talebinin birinci hedefi oldu. Nüfus kayıtlarına göre 1917 yılında Manisa’nın Alaşehir ilçesinde doğdu.100 yıla yaklaşan ömründe, 1938 yılında Kara Harp Okulu'nda öğrencilikle başlayan askeri hayatı, 1978 yılında Genelkurmay Başkanı olmasıyla sona erdi.1983 yılında emekli olduktan sonra 7 yıl süreyle cumhurbaşkanlığı yaptı. Bu yedi yılını sonlandırırken 1989’da yaptığı veda konuşmasında şöyle diyordu: "Görevim süresince sizlerden aldığım güç, güven, destek ve heyecanla görev, yetki ve sorumluluklarım süresince çalışmalarımı yürütürken, sarf ettiğim çalışmaların temel hedefi, ülkeme ve sizlere, daima biraz daha faydalı olabilmek ve hepinizi mutlu görebilmek olmuştur." Rakamlar, anılar, tanıklıklar ise bu dönemin toplumda mutluluk duygusuyla anılmasının pek zor olduğuna işaret ediyor.

 

'Bir sağdan, bir soldan astık’

TBMM darbeleri araştırma komisyonunun 2012 yılında yayımlanan raporuna göre Evren’in önderliğinde gerçekleştirilen askeri darbede, “650.000 kişi gözaltına alındı. 1 milyon 683 bin kişi fişlendi. Açılan 210 bin davada 230 bin kişi yargılandı. 7 bin kişi için idam cezası istendi. 517 kişiye idam cezası verildi. Haklarında idam cezası verilenlerden 50'si asıldı. 71 bin kişi TCK'nin 141, 142 ve 163. maddelerinden yargılandı. 98 bin 404 kişi örgüt üyesi olmak suçundan yargılandı.”

17 yaşında idam edilen Erdal Eren

Bunun yanında 30 bin kişi sakıncalı olduğu için işten atıldı. 14 bin kişi yurttaşlıktan çıkarıldı. 30 bin kişi siyasi mülteci olarak yurtdışına gitti.

937 film sakıncalı bulunduğu için yasaklandı.

23 bin 677 derneğin faaliyeti durduruldu. 400 gazeteci için toplam 4 bin yıl hapis cezası istendi.

Gazeteler 300 gün yayın yapamadı. 39 ton gazete ve dergi imha edildi.

İdam edilenlerin arasında tarihe en çok damga vuran ise 17 yaşındaki Erdal Eren oldu.


Bakan Çavuşoğlu Rejim ve destekçiler sürekli Halep'i bombalıyor dedi

Suriye Fikirdaş Ülkeler Bakanları Toplantısında konuşan Çavuşoğlu, Halep ve Suriye'deki durumu değerlendirdiklerini belirtti.

Bakan Arslan Bu anket amacının dışına çıktı dedi

Avrasya Tüp Tüneli'nde incelemelerde bulunan Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanı Ahmet Arslan, isim anketinin amacının dışına çıktığını bu nedenle değerlerin yarıştırılmasını doğru bulmadıklarını belirtti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan İnşallah yeni bir dönemin başlangıcı olur dedi

İstanbul Esenyurt Belediyesi'nin projelerinin açılış töreninde konuşma yapan Cumhurbaşkanı Erdoğan, anayasa teklifiyle ilgili açıklamalarda bulundu.